Mercer | Eerlijkheid over pensioeninkomen

Vertrouwen in pensioenfondsen

Verbeterpunt #7, Pensioenfondsdeelnemers willen eerlijk horen dat hoogte pensioen niet vast is

Volgens onderzoek uitgevoerd door Mercer zou het vertrouwen van pensioenfondsdeelnemers stijgen als hun pensioenfonds eerlijk communiceert dat de hoogte van het pensioen niet vast is.

Pensioenfondsdeelnemers willen eerlijke communicatie over het feit dat hun pensioen niet vast is

Wat is nu echt defined benefit?

In de terminologie van de pensioenwereld doken jarenlang steevast de termen defined benefit en defined contribution op. In veel studieboeken en trainingen werd uitgelegd dat bij defined benefit regelingen de uitkering bekend is en dat de premie fluctueert. Bij defined contribution is dat andersom: de premie is vast, maar de uitkering is onzeker. Vervolgens communiceerden veel werkgevers en pensioenfondsen dat zij een defined benefit regeling hadden, waarbij veel mensendus concludeerden dat zij een gegarandeerde uitkering hadden.

Daarnaast is er nog indexatie. Indexatie gaat over het waardevast houden van het pensioen. In de gouden tijden hebben partijen uitspraken gedaan als “we houden de koopkracht van pensioen op sterkte”. Hierdoor zijn er uiteraard mensen die stellen dat daarmee een belofte is gedaan, ook als er eigenlijk sprake is van een voorwaardelijke indexatie.

Toen Tim Burggraaf, pensioenexpert bij Mercer, in 2001 de eerste druk van zijn boek “De Beschikbare Premiepuzzel” uitbracht, schreef hij dat echte defined benefit nagenoeg niet bestaat. Er is immers altijd een budget voor de kosten van pensioen; een natuurlijke bovengrens. De stelling was toen dat als die grens bereikt wordt, defined benefit ineens ook defined contribution zal blijken te zijn.  Hij wist toen nog niet wat er in de jaren daarna op onze industrie af zou komen, maar nu weten we dat de stelling juist was.

In veel gevallen was er eigenlijk geen onbegrensde defined benefit uitkering toegezegd, maar slechts  zolang er genoeg geld was. En dat was heel lang zo, totdat de crisis zich aandiende: de rente zakte weg, de rendementen op beleggingen ook en dus steeg de verplichting en daalde de waarde van de aanwezige kapitalen. Het theekopje begon te schuiven en alles viel op de grond.

En toen ontstond een “Moment of Truth”, waar pensioenen gekort moesten worden en er niet meer geindexeerd kon worden. De totale premie was dus toch uiteindelijk bepalend en de wal keerde het schip. Onder verwijzing naar complexe pensioenreglementen, startbrieven, UPO’s en wat al niet meer, motiveert de pensioensector nu dat de premie altijd bepalend is geweest, en niet de uitkering zoals bij defined benefits.  Dat zal ook ongetwijfeld wel het geval zijn, maar in een tijd waarin de deelnemers eerst het vertrouwen hebben verloren in de verzekeraars door de woekerpolisaffaire, vervolgens door de bankencrisis ook in de banken, bleek nu ook de perceptie van de deelnemer over pensioenfondsen anders te zijn dan de realiteit. En het waren juist pensioenfondsen die  het zo van vertrouwen moesten hebben, gezien hun relatieve positie ten opzichte van de sociale partners. Die klap is hard aangekomen, blijkens de vele vertrouwens-onderzoeken. Vervolgens ging de markt op zoek naar een nieuwe term, terwijl de juiste term er eigenlijk al was (defined contribution), dus kregen we Defined Ambition of Individueel Collectief DC. Meer onduidelijkheid, meer ruis en meer wantrouwen.

Hindsight Bias

Een psychologisch fenomeen in het menselijk brein is de hindsight bias en in bovenstaande tekst maken wij ons daar (deels) schuldig aan. Achteraf is alles immers logisch en begrijpen we alles, maar vooraf zijn zaken lastiger te voorspellen. Veel belangrijker is  om te leren van zaken die voorgevallen zijn en juist die dingen voortaan anders aan te gaan pakken.  Onbedoeld oneerlijk is soms hetzelfde als onhandig en onhandig zijn we allemaal wel eens (we zijn immers mensen).  We zoeken met elkaar nu naar een nieuw pensioenstelsel, maar eerlijk gezegd zitten er in verschillende varianten voor de toekomst nog veel schimmigheden die de duidelijkheid niet ten goede komen. Zelfs de SER schrijft in haar laatste rapporten dat sommige varianten grote onzekerheden met zich meebrengen.

Verbetertip 13: Eerlijkheid duurt het langst

In onze vorige columns gaven we reeds 12 verbetertips. Vandaar dat wij hier verder gaan met tips 13 en 14:

Deelnemers vinden pensioen vaak complex en geven vaak aan dat zij pensioen niet begrijpen, maar beloftes onthouden ze wel. Als de deelnemers het idee (ook al is dit idee wellicht ongegrond) hebben dat er voor een vast pensioen gespaard wordt, maar de uitkering blijkt 'ineens' flexibel te zijn, dan heeft dat effect op het vertrouwen. Immers, iemand die beloftes verbreekt wordt gewantrouwd. Wellicht had er in het verleden beter en eerlijker gecommuniceerd moeten worden, dat is een gepasseerd station. Waar we wel invloed op hebben is hoe er vandaag de dag en in de toekomst gecommuniceerd wordt. Geef in gewoon Nederlands aan hoe zaken zijn. “Het pensioenfonds zet alles op alles om een zo hoog mogelijke uitkering voor u te bereiken. Maar uw pensioen is niet zeker en hangt van veel factoren af.”

Verbetertip 14: Pensioencabaret

De realiteit van pensioenen is een complexe en het gaat vermoedelijk nooit lukken om al die complexiteit aan deelnemers uit te leggen. Het is ook niet nodig: veel mensen weten niet hoe een auto werkt, maar kopen er toch één op grond van een simpele brochure zonder lastige termen. Het kan dus wel. Maak pensioen leuk met.....een pensioen cabaret bijvoorbeeld. Lachen om pensioen (maar dan op een leuke manier) en toch een serieuze boodschap overbrengen. Het is er al, u kunt het zo inzetten.

In de volgende column richten we ons op communicatie over actuele gebeurtenissen en daarmee sluiten we het onderdeel over communicatie af. Wilt u in de tussentijd met iemand van Mercer spreken over de communicatie richting uw deelnemers en het doen van onderzoek naar het belang van uw deelnemers? Neem dan contact met ons op.