De onderneming moet het saldo van haar pensioenverplichtingen en het extern opgebouwde pensioenvermogen als Net Defined Benefit Liability of Asset op de balans opvoeren. Daarop zijn wat uitzonderingen maar die zijn voor het hiernavolgende niet van belang. In het geval van een overschot (Net Defined Benefit Asset) moet de onderneming aanvullend toetsen of zij aanspraak kan maken op dat overschot. Als dat niet of beperkt het geval is mag het overschot niet volledig op de balans worden opgevoerd. De regels hiervoor zijn vastgelegd in de standaard zelf (IAS 19.58) en in een interpretatie van de standaard over deze kwestie (IFRIC 14).

Een overschot dat is vastgesteld volgens de rekenregels van IAS 19 is gebaseerd op de bestaande pensioenregeling, inclusief de eventuele indexatie ambitie, uitgaande van actuele financiële en demografische onderstellingen. In die zin kan het overschot als realistisch worden beschouwd.

Als een onderneming een eventueel overschot niet volledig op de balans kan opvoeren heeft dit veelal ingrijpende gevolgen voor de jaarrekening van de onderneming. De pensioenkosten (de Expense) worden in beginsel nog volatieler dan ze al waren.

Dit punt speelt vooral bij ondernemingen die de pensioenregeling hebben ondergebracht bij een pensioenfonds. Bij rechtstreeks verzekerde pensioenregelingen zal de onderneming in het algemeen eenvoudig kunnen aantonen dat aanspraak te kunnen maken op het volledige overschot.

Mercer heeft een methode ontwikkeld waarbij op een relatief eenvoudige wijze het overschot kan worden zeker gesteld voor de balans van de onderneming. De methode is in de praktijk gerealiseerd en aanvaardbaar gebleken voor de onderneming, het pensioenfonds en de accountant.

In de gekozen oplossing wordt het pensioenfonds het pensioenfonds niet belemmerd in de uitvoering van haar taken, dat zijn het waarmaken van de pensioenambities en het nakomen van de financieringsafspraken. Bij het maken van de aanvullende afspraken met het pensioenfonds wordt een voor alle partijen aanvaardbare oplossing gecreëerd voor de bestemming van middelen die overblijven als alle pensioenambities waargemaakt zijn.

Het verdient aanbeveling niet te wachten totdat er sprake is van een overschot onder IAS 19 en dan zich dan pas af te vragen of het overschot wel onder de activa kan worden opgenomen. Juist als er een tekort is zal het eenvoudiger zijn de constructie door partijen geaccepteerd te krijgen. 

Datum: 1 oktober 2008