De gemiddelde rente waarmee pensioenfondsen moeten rekenen, bedraagt heden circa 3,25%, met een zwaardere reservering tot gevolg. De aandelen zijn aanzienlijk in waarde gedaald, de spread op (niet-‘risicovrije’) obligaties is fors gestegen met mogelijke waardedaling tot gevolg. De bezittingen van pensioenfondsen zijn hierdoor doorgaans ook in waarde gedaald of in ieder geval niet voldoende gestegen om de extra reservering te compenseren. Wat betekent dit voor pensioenfondsen? In deze Mercer Pensioen Update wordt hier nader op ingegaan.

1. Moeten pensioenen nu toch op korte termijn worden verlaagd?

De dekkingsgraad van pensioenfondsen is door bovenstaande ontwikkelingen gedaald. De mate van daling is erg fondsspecifiek. Deze zal afhangen van zowel het niveau van renteafdekking als het aandelenbelang van het fonds. Op korte termijn noodzaken lage dekkingsgraden echter niet tot pensioenverlagingen. Pas per 31 december 2011 zullen herstelplannen getoetst worden op haalbaarheid en pas dan zal wellicht als noodmaatregel een (aanvullende) korting in het herstelplan noodzakelijk zijn. Maar ook dan geldt nog een wachttermijn van een jaar, tot 31 december 2012. Als dan onvoldoende herstel is geboekt, wordt de korting feitelijk doorgevoerd, effectief per 1 april 2013. Hoewel de kortetermijnvooruitzichten door menigeen niet rooskleurig worden ingeschat, behoeft een pensioenfonds geen zeer kortetermijnpolitiek te bedrijven.

Wat snel omlaag gaat, kan overigens ook weer snel omhoog gaan. Vergeet niet dat in augustus/september 2010 de lage rentestanden nog extremer waren dan nu, waar einde 2010 weer herstel was opgetreden. Een belangrijk verschil met toen is wel dat er nu minder hoogkredietwaardige (Euro)staten zijn.

2. Wat zijn de indexatieverwachtingen van pensioenfondsen op korte termijn?

Als er geen spoedig herstel volgt van rente en aandelen, zal voor veel slapers en gepensioneerden de komende jaren geen toeslag worden toegekend. Het “overrendement” is doorgaans immers de financieringsbron en dit overrendement is niet aanwezig. Voor de actieve deelnemers zal het indexatieperspectief doorgaans niet veel rooskleuriger zijn, tenzij er een bijdrage voor toeslagverlening wordt betaald. In enkele pensioenregelingen is dit het geval.

3. Moet de indexatieambitie nu worden aangepast?

In veel gevallen hebben werkgevers en werknemers een toeslagambitie afgesproken, bijvoorbeeld “loonindex” of “prijsindex”. Bij ministeriële regeling van 9 juli 2008 is aangegeven aan welke eisen pensioenfondsen moeten voldoen om deze afspraak te mogen uitvoeren. Over een periode van 15 jaar moet de ambitie op basis van de afgesproken financiering in voldoende mate waargemaakt kunnen worden. Eén van de belangrijkste aspecten hierbij is dat dit berekend wordt vanuit het “vereist vermogen”. Het pensioenfonds heeft vanuit de huidige dekkingsgraad als die lager is nog 15 jaar om het vereist vermogen te bereiken. Met andere woorden, een afgesproken toeslagambitie hoeft zeker niet direct te worden aangepast. Dat kan betekenen dat die ambitie langere tijd in feite niet echt waargemaakt kan worden. Naar de betrokkenen zal dit lastig communiceerbaar zijn, hoewel wettelijk toegestaan als de juiste voorwaardelijkheidsverklaring is opgenomen. Alleen om deze reden al verdient het in veel gevallen toch aanbeveling dat werkgevers en werknemers de ambitie bezien.

4. Helpt het pensioenakkoord om toch indexatie te verkrijgen?

Het pensioenakkoord gaat uit van een geïndexeerde uitkering als basis, in plaats van de huidige nominale uitkering. Echter, de middelen beschikbaar voor uitkeringen blijven precies hetzelfde. Door een minder prudente reservering (d.m.v. hogere rekenrente) kan de financiële positie schijnbaar verbeterd worden. Hierdoor is het mogelijk om eerder te indexeren. Dit gaat dan wel ten koste van de zekerheid van pensioen en ten koste van jongeren en toekomstige generaties.